تذييل چيست ؟ تكميل چيست ؟ تتميم چيست ؟ احتراس چيست ؟ تطويل با حشو چه فرقى دارد ؟ ايجاز چه انگيزه‌هايى دارد ؟ اطناب چه انگيزه‌هايى دارد ؟ تذييل داراى چند قسم است ؟ آيا اطناب در غير اين انواع نيز وجود دارد ؟ تطبيق عام على الايجاز و الاطناب و المساواة اجراى كلى قواعد ايجاز ، اطناب و مساوات . درست الصرف فيه مساواة لإنّ اللفظ على قدر المعنى . در جمله « درست الصرف » مساوات وجود دارد چون لفظ آن با معنايش برابر است . « درست الصّرف » صرف را آموختم . « وَ يُطْعِمُونَ الطَّعامَ عَلى حُبِّهِ مِسْكِيناً وَ يَتِيماً وَ أَسِيراً » « 1 » فيه اطناب بالتتميم فإنّ « على حبّه » فضلة لزيادة التحسين فى المعنى . در اين آيه « و يطعمون . . . » اطناب به شيوهء تتميم وجود دارد چون « على حبّه » زايده‌اى است كه براى نيكوسازى معنى به كار آمده است . « وَ لا يَحِيقُ الْمَكْرُ السَّيِّئُ إِلَّا بِأَهْلِهِ » « 2 » و نيرنگ زشت جز ( دامن ) صاحبش را نگيرد . در اين آيه ، شريفه ، مساوات و برابرى لفظ و معنى وجود دارد . « المرء بأدبه » فيه ايجاز قصر لتضمن العبارة القصيرة معانى كثيرة . « المرء . . . » شخصيت هركس به اندازهء ادب اوست . در اين جمله ، ايجاز قصر وجود دارد چون اين عبارت كوتاه داراى معانى بسيار است . « تَاللَّهِ تَفْتَؤُا تَذْكُرُ يُوسُفَ » « 3 » به خدا سوگند كه پيوسته يوسف را فراموش نمىكنى . در اين آيهء شريفه ، ايجاز حذف است و « لا » حذف شده در اصل « لا تفتأ » بوده است . « فَأَوْحَيْنا إِلى مُوسى أَنِ اضْرِبْ بِعَصاكَ الْبَحْرَ فَانْفَلَقَ » « 4 » پس به موسى وحى كرديم : « با عصاى خود بر اين دريا بزن » پس دريا از هم

--> ( 1 ) . انسان ، 8 . ( 2 ) . فاطر ، 43 . ( 3 ) . يوسف ، 85 . ( 4 ) . شعراء ، 63 .